De praktijk: Uiteenlopende leefwerelden en zorgbehoeften

 

Gesprekken over eten in de zorg leveren veel verschillende inzichten op. Stichting Eten+Welzijn wil de adviezen uit eerdere bijeenkomsten met zorgmedewerkers nu blijvend invoeren. Dit gaan ze doen en testen in een aantal speciale proefprojecten. Deze pilots zijn een essentieel onderdeel van het landelijke project Versnelling Voedseltransitie Langdurige Zorg, waarin we zorginstellingen door heel Nederland praktisch ondersteunen bij de transitie naar een gezond, duurzaam en cliëntgericht voedingsbeleid. Het doel van deze specifieke borgingsfase is om via beproefde methodieken zogenaamde mini-stapjes duurzaam te integreren in de dagelijkse zorgstructuur, zodat persoonsgericht eten en drinken een vast onderdeel van de organisatiecultuur wordt.

Tot nu toe hebben we dit spel gespeeld bij 6 verschillende zorgorganisaties, met groepen van gemiddeld 6 tot 8 cliënten per sessie. Deze schaalgrootte laat zien dat de pilots kleinschalig en intiem van opzet zijn. Hoewel de resultaten door deze beperkte groepsgrootte een indicatief karakter hebben, is de diepgang van de opgehaalde verhalen en persoonlijke ervaringen hierdoor enorm waardevol.

Tijdens de bezoeken werd direct zichtbaar hoe sterk de dynamiek en de behoeften verschillen per zorgsetting:

 

• Cliënten van een GGZ-organisatie hebben via een spel gepraat over geld en zelfredzaamheid. Ze dachten samen na over hoe ze met een klein budget toch gezond, gevarieerd en goedkoop kunnen eten en leven.
  
  “Als je bonen eet, dan eet je eigenlijk heel gezond en goedkoop.”
  
  “Ik probeer tegenwoordig echt vaker volkoren te kiezen als ik boodschappen doe.”
   

• Op een locatie voor verstandelijk gehandicaptenzorg bood het spel een veilige bedding voor een groepsgesprek over vitaliteit en eigen regie. Cliënten deelden heel openhartig en met trots hoe zij – soms met ondersteuning van een diëtist – bewust bezig zijn met hun gewicht en persoonlijke gezondheidsdoelen.
  
  “Ik let heel goed op wat ik eet omdat ik graag wat kilo's kwijt wil, de begeleiding helpt me daarbij.”
   

• We spraken met fitte bewoners tot 98 jaar op een somatische ouderenafdeling. Zij vinden lekker eten en zelf keuzes maken heel belangrijk. Deze kritische fijnproevers willen graag meer herkenbare smaakmakers in hun warme eten, zoals Maggi.

• Uit de gesprekken bleek ook dat moeilijke termen zoals 'eiwitten' hen weinig zeggen. Tot slot is de sfeer tijdens de maaltijd heel belangrijk: rust, regelmaat en bekende medewerkers zorgen ervoor dat bewoners zich prettig voelen.
  
  “De groentes met name in de bami en de nasi... Dat zou fijn zijn als er wat meer in zit. Ja, prei en ui. En gember.”
  
  “Welk gerecht laat u liever staan? Nou, eerlijk gezegd, ik hou niet van schnitzel. Ik heb niet veel wat ik niet lust, en groenten eet ik altijd op.”
  
  “Ik vind het heel belangrijk dat de tafel gezellig gedekt is en dat je met vaste mensen eet. Sommige bewoners eten liever in de rust van hun eigen kamer, en die ruimte moet er ook zijn.”
   

• Tot slot speelden we het spel op een gesloten PG-afdeling (voor mensen met dementie) in Utrecht. Hier was het spel een prachtig hulpmiddel om herinneringen op te halen. De vragen zorgden ervoor dat bewoners weer vertelden over vroeger: over het gezin en de familietradities rond de eettafel. Dit bracht rust en herkenning in de huiskamer. Het liet zien dat herinneringen aan eten en gezelligheid altijd diep in ons gevoel blijven zitten.
  
  “Wat ik niet lust? Nou, stamppot met rauwe andijvie vind ik minder. Gekookte andijvie is wel lekker. Mijn moeder maakte dat vroeger altijd klaar met een klein kuiltje jus in het midden, dat vet herinner ik me nu weer meteen.”
  
  “We waren thuis met een groot gezin, wel tien kinderen aan één lange tafel. Er was vroeger niet altijd veel luxe, maar we aten wel áltijd stipt om zes uur samen. Die saamhorigheid van toen mis ik hier soms wel eens.”

 

De pilots laten zien dat de methodiek van Vilans zorgorganisaties een schat aan informatie oplevert om de maaltijdvoorziening verder te verrijken:

 

• Directe informatie van de cliënt: Organisaties horen nu rechtstreeks van de cliënt wat er goed gaat. En ook wat er beter kan. Dat gaat bijvoorbeeld over extra kruiden, of over hoe zacht of hard de groenten moeten zijn.
   

• Contact en een fijne sfeer: Het spel zorgt ervoor dat cliënten écht naar elkaar luisteren. Het doorbreekt de dagelijkse sleur en helpt bewoners om makkelijker contact met elkaar te maken in de huiskamer.

 

• Makkelijk leren: Door de 'Feit of Fabel'-kaarten praten bewoners aan tafel op een gezellige manier met elkaar. Het gaat dan over gezonde voeding, genoeg drinken, vlees, spieren, het milieu en bonen.

 

• Iedereen kan meedoen: Het spel laat zien dat iedereen een stem heeft. Ook cliënten die moeilijker nadenken of zware psychische problemen hebben, kunnen meepraten over het eten. Het is wel belangrijk dat zij dit op hun eigen manier mogen doen.

 

Bouwen aan een goede basis

Als we écht kijken naar wat de cliënt belangrijk vindt, verandert de maaltijd. Het is dan niet meer alleen een planning die moet kloppen, maar een moment van genieten en samenzijn. Het spel Smaakvol in gesprek laat zien dat praten aan tafel de sleutel is. Zo zorgen we voor een gezonde, gelukkige en menselijke zorgomgeving.
 

Het landelijke project 'Versnelling Voedseltransitie in de Zorg' helpt zorginstellingen. Samen zorgen we voor eten dat gezond en duurzaam is, en dat past bij de cliënt. Meer informatie, verhalen uit de praktijk en hulpmiddelen vindt u op www.etenwelzijn.nl en www.voedseltransitielangdurigezorg.nl.